سعيد نفيسى

35

زندگينامه عطار نيشابورى ( فارسى )

اما اينكه در اين كتيبه گفته‌اند كه هشتاد و دو سال در شهر شاپور و سى و دو سال در شادياخ بود سخت آشكار است كه گويندهء اين اشعار كه شهر نيشابور را شاپور آورده به كلى بىاطلاع بوده است كه هيچ‌كس از آگاهان شهر نيشابور را شاپور ننوشته و نگفته به جز در كتاب مجعول لسان الغيب كه به عطار نسبت داده‌اند و دربارهء آن پس از اين بحث خواهم كرد و ثابت خواهد شد كه از عطار نيست . شهر نيشابور از شهرهائى است كه قطعا در دورهء ساسانيان ساخته شده و اگر هم چنان كه در برخى از كتابها نوشته‌اند شاپور اول پسر اردشير بابكان ساخته باشد چون نخست شهرى كه در فارس نزديك كازرون بر سر راه كنونى كازرون به فهليان و ممسنى و در مدخل دره و تنگهء بسيار حاصل‌خيز باصفائى كه به همين مناسبت به تنگ شاپور معروف است ساخته است كه خرابهء آن هنوز برجاست و در اين اواخر حفريات مهم در آن كرده‌اند و آن را شهر شاپور ناميده است چنان كه هنوز آثار آن در محل به همين نام معروف است و در دوره‌هاى اسلامى نيز تا حدود قرن هفتم آباد بوده و در آن زمان نيز به شهر شاپور معروف بوده است شهر ديگرى كه ساخته آن را نوشاپور يعنى شهر شاپور نوين نام گذاشته است و سپس در زبان تازى چون تلفظ واو ساكن كه پيش از آن مضموم باشد ممكن نبوده است نوشاپور را نيشابور و حتى نيسابور گفته‌اند و سپس مخفف ديگرى از آن ساخته و نشابور هم گفته‌اند چنان كه نوروز فارسى را نيز تازيان نيروز گفته‌اند و ممكن نيست كسى كه اطلاعى از جغرافيا و تاريخ داشته باشد و از مردم نيشابور باشد نيشابور را شاپور بگويد و همين بهترين دليل است كه نه تنها مثنوى لسان الغيب از عطار نيست بلكه گويندهء آن نيشابورى هم نبوده است . شهر شادياخ كه در همهء مراجع نام آن آمده و گويند عطار در آن مىزيسته است شهر مستقلى نبوده و در حقيقت محله‌اى از نيشابور بوده است يعنى در جنوب نيشابور در همان‌جائى كه اينك امامزاده محمد محروق و قبر عمر خيام و